Chẩn đoán vấn đề điện mà không có dụng cụ đo thì chỉ là đoán. Bộ dụng cụ cơ bản không đắt và nó thay đổi hoàn toàn khả năng xử lý sự cố.
Bộ dụng cụ tối thiểu
Đồng hồ đo vạn năng. Món đầu tiên và quan trọng nhất. Đo điện áp, dòng, điện trở, thông mạch. Loại tầm trung là đủ; loại quá rẻ có sai số lớn và không an toàn.
Kìm ampe. Đo dòng mà không cắt mạch. Rất tiện cho đo dòng động cơ khi đang chạy.
Nguồn thí nghiệm có hạn dòng. Cấp nguồn cho mạch mới với giới hạn dòng. Nếu có chập thì nguồn hạn dòng thay vì cháy linh kiện. Cứu rất nhiều bo mạch.
Máy hiện sóng. Nhìn được dạng sóng theo thời gian. Cần cho vấn đề về tín hiệu số, nhiễu, và thời gian. Loại nhỏ giá phải chăng đã đủ cho phần lớn việc.
Bộ kìm bấm đầu cốt. Đúng loại cho từng kiểu đầu cốt.
Máy hàn và dụng cụ hàn. Cho sửa chữa và làm mẫu.
Bút thử điện không tiếp xúc. Kiểm nhanh có điện hay không trước khi động vào.
Ống đánh dấu dây và máy in nhãn. Rẻ và tiết kiệm rất nhiều thời gian về sau.
Dùng đồng hồ đo cho đúng
Chọn thang đúng. Đo điện áp mà để thang đo dòng là cách làm hỏng đồng hồ và gây chập.
Đo điện áp thì mắc song song. Đặt hai que đo qua điểm cần đo, không cắt mạch.
Đo dòng thì mắc nối tiếp. Phải cắt mạch và cho dòng chạy qua đồng hồ. Đây là lý do kìm ampe tiện hơn nhiều.
Đo điện trở thì mạch phải mất điện. Đo điện trở trong mạch có điện cho kết quả sai và có thể hỏng đồng hồ.
Đo thông mạch. Chế độ kêu bíp. Kiểm dây có đứt không, kiểm đầu nối có tiếp xúc không. Phép đo dùng nhiều nhất.
Cẩn thận với đo trong mạch. Linh kiện khác song song ảnh hưởng tới kết quả. Muốn đo chính xác thì tháo một chân ra.
Đo điện áp đất. Giữa các điểm đất khác nhau. Có điện áp nghĩa là có dòng chạy trong đất — dấu hiệu vòng lặp hoặc nối đất kém.
Kiểm đồng hồ trước. Đo một nguồn đã biết. Đồng hồ hết pin cho số sai mà vẫn hiện số.
Dùng máy hiện sóng
Khi nào cần. Vấn đề về thời gian, tín hiệu số, nhiễu, và mọi thứ mà đồng hồ đo chỉ cho giá trị trung bình.
Đặt đầu dò đúng. Dây đất của đầu dò càng ngắn càng tốt. Dây đất dài tạo vòng thu nhiễu và cho thấy nhiễu không có thật.
Chọn hệ số suy giảm. Đầu dò thường có hai chế độ. Chế độ suy giảm cho phép đo điện áp cao hơn và ít ảnh hưởng tới mạch.
Kích hoạt đúng. Đặt điều kiện kích hoạt để bắt đúng sự kiện quan tâm. Đây là kỹ năng quyết định máy hiện sóng có hữu ích hay không.
Bắt sự kiện hiếm. Chế độ bắt xung đơn cho phép chờ và ghi lại một sự kiện xảy ra một lần.
Đo hai kênh cùng lúc. Xem quan hệ thời gian giữa hai tín hiệu. Rất hữu ích cho vấn đề đồng bộ.
Dùng chân ra làm dấu. Trong phần mềm, bật tắt một chân ở đầu và cuối một đoạn xử lý, đo bằng máy hiện sóng. Cách đo thời gian thực thi chính xác nhất.
An toàn. Máy hiện sóng thường có đất nối chung với đất lưới điện. Đo mạch không cách ly có thể gây chập nguy hiểm. Cần hiểu điều này trước khi đo mạch nguồn.
Các phép đo thường phải làm
Điện áp nguồn dưới tải. Đo khi hệ thống chạy nặng nhất, không phải khi đứng yên. Sụt áp chỉ lộ ra khi có dòng.
Dòng động cơ. Bằng kìm ampe. So với giá trị lúc mới lắp. Tăng dần nghĩa là ma sát tăng.
Thông mạch cáp. Từng lõi, và kiểm cả chạm chập giữa các lõi.
Điện trở cách điện. Giữa dây dẫn và vỏ. Giảm dần là dấu hiệu cách điện xuống cấp do ẩm.
Điện áp giữa các điểm đất. Phát hiện vòng lặp đất.
Độ gợn của nguồn. Bằng máy hiện sóng. Gợn lớn gây lỗi ngẫu nhiên ở thiết bị số.
Thời gian đáp ứng. Từ lệnh tới khi có chuyển động. Cho biết độ trễ trong chuỗi điều khiển.
Ghi lại giá trị chuẩn. Đo mọi thứ khi hệ thống mới và hoạt động tốt. Đây là đường cơ sở, và không có nó thì mọi phép đo sau này chỉ là con số không biết so với gì.
An toàn khi làm việc với điện
Cắt nguồn trước. Và khoá lại, treo biển. Người khác bật lại trong lúc bạn đang làm là tai nạn nghiêm trọng.
Kiểm đã mất điện thật. Bằng bút thử hoặc đồng hồ. Đừng tin công tắc.
Cẩn thận với tụ điện. Tụ trong bộ điều khiển giữ điện áp cao sau khi cắt nguồn. Chờ đủ thời gian xả hoặc xả chủ động.
Một tay khi buộc phải đo có điện. Giảm rủi ro dòng qua tim. Và đứng trên bề mặt cách điện.
Không làm việc một mình với điện áp cao.
Dụng cụ có cách điện. Tua vít và kìm có tay cầm cách điện đạt chuẩn.
Tháo trang sức kim loại. Nhẫn, đồng hồ, vòng tay. Chúng dẫn điện và có thể gây chập hoặc bỏng.
Với robot thì thêm rủi ro cơ khí. Cắt nguồn động lực rồi cánh tay có thể rơi. Chống đỡ cơ khí trước khi làm việc dưới cánh tay đang giơ cao.
Câu hỏi thường gặp
Dụng cụ nào cứu được nhiều bo mạch nhất?
Nguồn thí nghiệm có hạn dòng. Cấp nguồn cho mạch mới với giới hạn dòng thì nếu có chập, nguồn sẽ hạn dòng thay vì cháy linh kiện.
Sai lầm hay gặp khi dùng máy hiện sóng?
Dùng dây đất của đầu dò quá dài, tạo vòng thu nhiễu và cho thấy nhiễu không có thật. Dây đất phải ngắn nhất có thể.
Vì sao phải đo điện áp dưới tải?
Vì sụt áp trên dây chỉ lộ ra khi có dòng lớn. Điện áp đo khi hệ thống đứng yên có thể hoàn toàn bình thường.
Rủi ro riêng khi làm việc với điện trên robot?
Cắt nguồn động lực rồi cánh tay có thể rơi. Cần chống đỡ cơ khí trước khi làm việc dưới cánh tay đang giơ cao.
Đọc thêm trong Hiệu chỉnh & căn chỉnh và Dự án tự làm.
