Máy hỏng lúc hai giờ sáng, người sửa không phải người lắp. Có sơ đồ thì sửa trong một giờ; không có thì dò từng dây và mất cả buổi.
Các loại sơ đồ cần có
Sơ đồ khối. Các cụm chính và quan hệ giữa chúng. Một trang. Cho người mới hiểu tổng thể trong năm phút.
Sơ đồ nguyên lý. Chi tiết mạch điện, ký hiệu chuẩn, đánh số dây. Đây là tài liệu chính khi sửa.
Sơ đồ đấu nối. Thực tế dây nào cắm vào chân nào, đầu nối nào ở đâu. Khác sơ đồ nguyên lý ở chỗ nó theo bố trí vật lý.
Sơ đồ bố trí. Vị trí các thiết bị trong tủ điện và trên máy. Giúp tìm ra thiết bị nhanh.
Danh sách cáp. Cáp nào từ đâu tới đâu, loại gì, dài bao nhiêu.
Danh sách thiết bị. Mã hàng, nhà cung cấp, thông số. Cần khi đặt phụ tùng thay thế.
Mức tối thiểu cho dự án nhỏ. Sơ đồ khối, sơ đồ đấu nối và danh sách thiết bị. Ba tài liệu này mất một buổi làm và giá trị rất lớn.
Quy ước cần theo
Đánh số dây. Mỗi dây một số duy nhất, ghi ở cả hai đầu bằng ống đánh dấu. Đây là quy ước quan trọng nhất và hay bị bỏ qua nhất.
Màu dây. Theo quy ước — thường màu riêng cho dây nguồn dương, dây âm, dây đất, và dây tín hiệu. Nhất quán trong toàn hệ thống.
Ký hiệu chuẩn. Dùng ký hiệu tiêu chuẩn thay vì tự vẽ. Người khác đọc được ngay.
Đánh mã thiết bị. Mỗi thiết bị một mã, ghi trên sơ đồ và dán trên thiết bị thật.
Ghi thông số quan trọng. Giá trị cầu chì, tiết diện dây, điện áp. Trên sơ đồ, không để người sửa phải tra ở chỗ khác.
Chiều đọc. Nguồn ở trên hoặc bên trái, tải ở dưới hoặc bên phải. Nhất quán giúp đọc nhanh.
Ghi ngày và phiên bản. Sơ đồ không có phiên bản thì không biết nó còn đúng không.
Cập nhật khi thay đổi
Vấn đề phổ biến nhất. Sơ đồ vẽ lúc lắp, sau đó máy được sửa nhiều lần và sơ đồ không cập nhật. Sau hai năm nó gây hại nhiều hơn giúp.
Nguyên tắc. Sửa dây thì sửa sơ đồ ngay. Không để dồn.
Ghi tay lên bản in cũng được. Nếu không kịp cập nhật bản gốc, ghi tay lên bản in dán tại tủ điện. Còn hơn không ghi.
Bản in tại chỗ. Để trong tủ điện trong túi nhựa. Người sửa cần nó ở đó, không phải trên máy tính ở văn phòng.
Bản số hoá. Trong kho tài liệu chung, có phiên bản. Bản in dùng để đọc nhanh, bản số là nguồn chính thức.
Người chịu trách nhiệm. Ai cập nhật sơ đồ. Nếu không có ai thì sẽ không ai làm.
Rà soát định kỳ. Mỗi năm một lần, đối chiếu sơ đồ với thực tế. Thường tìm ra vài chỗ lệch.
Dùng sơ đồ để chẩn đoán
Lần theo đường tín hiệu. Từ nguồn tới đích, đo ở từng điểm. Xác định được đứt ở đoạn nào.
Chia đôi. Đo ở giữa đường. Nếu có tín hiệu thì lỗi ở nửa sau, không có thì ở nửa trước. Lặp lại. Nhanh hơn nhiều so với đo tuần tự.
Kiểm nguồn trước. Rất nhiều lỗi hoá ra là mất nguồn ở một nhánh.
Đo tại điểm dễ tiếp cận. Sơ đồ tốt chỉ ra các điểm đo. Thiết kế có điểm đo là thiết kế nghĩ tới người bảo trì.
So với giá trị chuẩn. Ghi giá trị điện áp bình thường tại các điểm quan trọng lên sơ đồ hoặc vào tài liệu. So sánh nhanh hơn suy luận.
Đo dưới tải. Điện áp đo khi không tải có thể bình thường mà sụt khi có tải. Nhiều lỗi chỉ lộ ra khi hệ thống đang chạy.
Ghi lại khi tìm ra. Triệu chứng, nguyên nhân, cách sửa. Lỗi điện có xu hướng lặp lại.
Tủ điện gọn gàng
Vì sao quan trọng. Tủ điện lộn xộn làm việc sửa chữa chậm và dễ sai. Và nó thường che giấu vấn đề.
Máng dây. Dây đi trong máng, không chạy tự do. Dễ nhìn, dễ thêm dây, dễ thay.
Tách dây động lực và dây tín hiệu. Máng riêng. Vừa chống nhiễu vừa gọn.
Để dư chỗ. Tủ đầy kín không thêm được gì và không tản nhiệt được. Thiết kế dư ít nhất hai mươi phần trăm.
Đầu cốt cho mọi dây. Dây trần bắt vào cầu đấu bị tòe và tiếp xúc kém dần.
Cầu đấu đánh số. Khớp với sơ đồ.
Nhiệt trong tủ. Thiết bị toả nhiệt trong không gian kín. Cần quạt hoặc lỗ thông, và ở khí hậu Việt Nam thì cần tính kỹ.
Chụp ảnh sau khi hoàn thiện. Ảnh tủ điện gọn gàng là tài liệu tham chiếu tốt và là chuẩn để giữ về sau.
Câu hỏi thường gặp
Tài liệu điện tối thiểu cho dự án nhỏ là gì?
Sơ đồ khối, sơ đồ đấu nối và danh sách thiết bị. Ba tài liệu này mất một buổi làm và có giá trị rất lớn khi sửa chữa.
Quy ước quan trọng nhất hay bị bỏ qua?
Đánh số dây — mỗi dây một số duy nhất ghi ở cả hai đầu bằng ống đánh dấu. Không có nó thì phải dò từng dây khi sửa.
Kỹ thuật chẩn đoán nhanh nhất theo sơ đồ?
Chia đôi — đo ở giữa đường tín hiệu, nếu có thì lỗi ở nửa sau, không có thì ở nửa trước, rồi lặp lại. Nhanh hơn nhiều so với đo tuần tự.
Vì sao sơ đồ không cập nhật lại gây hại?
Vì người sửa tin vào nó và làm theo, dẫn tới chẩn đoán sai. Sau vài năm không cập nhật, sơ đồ gây hại nhiều hơn giúp.
Đọc thêm trong Hiệu chỉnh & căn chỉnh và Lập trình điều khiển.
